Erven en schenken: 6. Schenking van roerend vermogen

Schenking van roerend vermogen: is registratie van de schenking nog nuttig? 

Je kan ofwel roerende, ofwel onroerende goederen schenken. In dit artikel bespreek ik de roerende schenking. Kort samengevat is een roerende schenking een eenvoudig en flexibel instrument voor successieplanning dat bestaat uit het overdragen/ schenken van één of meer roerende goederen. Het kan hierbij zowel gaan om financiële beleggingen zoals een effectenportefeuille als om fysieke objecten zoals schilderijen, auto’s, goud, enz. 

Je kan het waarschijnlijk moeilijk geloven, maar tot op heden is België – wanneer we het hebben over de roerende schenking – een belastingparadijs. De reden hiervoor is dat je de keuze hebt om een roerende schenking te laten registreren (en dus schenkbelasting te betalen) of niet te laten registreren en dus te schenken zonder enige belasting te betalen. 

Net zoals de erfbelasting is schenkbelasting ook een gewestelijke belasting. Er kan met andere woorden een onderscheid gemaakt worden tussen Vlaamse, Brusselse en Waalse schenkbelasting. De fiscale woonplaats van de schenker gedurende de vijf jaar voor de schenking bepaalt welke regels van toepassing zijn. Indien de schenker tijdens die periode in verschillende gewesten gewoond heeft, is het bevoegde gewest het gewest waar de schenker de laatste vijf jaar het langst gewoond heeft. 

Registratie van de schenking

Als je de schenking laat registreren, zal er dus schenkbelasting betaald moeten worden. Deze is afhankelijk van de graad van bloedverwantschap. Er gelden in Vlaanderen slechts twee tarieven. De schenkbelasting bedraagt 3% voor alle schenkingen gedaan aan begiftigden in rechte lijn. Dit zijn kinderen, kleinkinderen, (groot)ouders en partners. Voor partners wordt er geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende samenlevingsvormen, met de nuance dat feitelijk samenwonenden pas kunnen genieten van het tarief in rechte lijn na één jaar ononderbroken samenwonen en een gezamenlijk huishouden voeren. Op schenkingen van roerende goederen aan andere personen wordt een schenkbelasting van 7% geheven. 

Belangrijk is ook dat dit vlakke tarieven zijn: het maakt met andere woorden niet uit of u nu 10.000 euro of één miljoen euro schenkt, de schenkbelasting blijft 3% of 7%. De schenkbelasting is dus duidelijk een stuk voordeliger dan de erfbelasting, die kan oplopen tot 27% in rechte lijn en 55% in de zijlijn en voor andere personen. 

Een schenking registreren is anno 2024 vrij eenvoudig. Wanneer je een roerende schenking laat afhandelen door de notaris, zal deze in principe zorgen voor de registratie. Je kan dit sinds 1 mei 2022 ook zelf online doen via MyMinfin. Kort samengevat gaat dit als volgt in zijn werk: 

• zorg ervoor dat de door de schenker en begiftigde ondertekende pacte adjoint in pdf-formaat op jouw computer staat; 
• doorloop de verschillende stappen ter registratie op MyMinfin (https://financien.belgium.be/nl/particulieren/gezin/schenkingen/registratie/myminfin); 
• nadat je de schenkingsakte hebt ingediend, zal je de melding krijgen dat jouw aanvraag tot registratie goed ontvangen werd. De bevoegde dienst zal vervolgens controleren of jouw schenkingsakte geregistreerd kan worden. 

In principe is de begiftigde de belastingschuldige van de schenkbelasting. Schenker en begiftigde kunnen onderling wel overeenkomen dat de schenker de belasting betaalt. 

Hoe verloopt de inning van schenkbelasting praktisch? Wanneer je de schenkingsakte laat registreren door de notaris, betaal je de schenkbelasting op het ogenblik van registratie aan de notaris. De notaris zal later een aanslagbiljet ontvangen van VLABEL en zal dan de schenkbelasting betalen met het geld dat door jou werd voorgeschoten. Als je daarentegen zelf een schenkingsakte ter registratie aanbiedt, zal je zelf het aanslagbiljet ontvangen en dien je zelf de schenkbelasting te betalen. 

De niet-geregistreerde schenkingen: de handgift en de bankgift

U vraagt zich misschien af: waarom zou ik belasting betalen als ik ook gratis kan schenken? Hier komt de fameuze driejaarsregel om de hoek kijken: als de schenker binnen drie jaar na de schenking komt te overlijden, wordt de schenking bij de nalatenschap geteld. Daardoor zal er erfbelasting op de schenking moeten worden betaald, en die is veel hoger dan de schenkbelasting. Wanneer de schenking daarentegen ter registratie aangeboden wordt en er wordt schenkbelasting betaald, dan werkt deze betaling van schenkbelasting bevrijdend: er moet met andere woorden geen erfbelasting meer betaald worden, ook al zou de schenker binnen de drie jaar na de schenking overlijden. 

Een belangrijke kanttekening hierbij is dat je de bewijsdocumenten van de schenking ook later nog kan laten aanbieden ter registratie. Stel dat de schenker anderhalf jaar na de schenking ineens ernstig ziek wordt, dan kan de begiftigde er op dat ogenblik nog altijd voor kiezen om de schenking te laten registreren en schenkbelasting te betalen. Zo kan de erfbelasting ook nog vermeden worden. 

Het enige fiscaal risico dat overblijft, is dus een plots overlijden van de schenker binnen de drie jaar na de schenking. Dit risico zou je kunnen afdekken door een overlijdensdekking, meer bepaald een schenkingsverzekering. Deze polis moet onderschreven worden op het hoofd van de schenker. Als de schenker overlijdt binnen de in de polis vastgestelde termijn (in dit geval 3 jaar), dan zal een kapitaal uitgekeerd worden aan de begunstigde dat overeenstemt met de verschuldigde erfbelasting omwille van het overlijden van de schenker binnen de 3 jaar na de schenking. Dit kan interessant zijn indien de premie die hiervoor betaald moet worden een stuk lager is dan de schenkbelasting. Indien de premie hoger zou zijn dan de schenkbelasting, zou het uiteraard eenvoudiger zijn om de schenking gewoon te laten registreren en de schenkbelasting te betalen. De verschuldigde premie hangt onder andere af van de gezondheidstoestand en de leeftijd van de schenker en van de risico’s die de polis exact dekt. 

Let op bij het afsluiten van deze overlijdensdekking: probeer te vermijden dat het kapitaal dat uitgekeerd wordt door de verzekering naar aanleiding van het overlijden van de schenker, zelf onderworpen wordt aan erfbelasting. 

Dit zal het geval zijn wanneer de schenker zelf de schenkingsverzekering afsluit. Juridisch is er dan sprake van een ‘beding ten behoeve van een derde’. De begunstigde van het kapitaal dat uitgekeerd door de schenkingsverzekering zal hier erfbelasting op moeten betalen. De structuur van de schenkingsverzekering (de zgn. AAB-structuur) ziet er in dit geval als volgt uit: 

• verzekeringnemer: schenker; 
• verzekerd leven: schenker; en
• begunstigde: begiftigde van de schenking. 

Om erfbelasting te vermijden, zou je als begunstigde van de schenking zelf de schenkingsverzekering moeten afsluiten. Concreet dient de schenkingsverzekering dan als volgt gestructureerd te worden (de zgn. ABA-structuur): 

• verzekeringnemer: begiftigde van de schenking; 
• verzekerde: schenker; en
• begunstigde: begiftigde van de schenking.

Dit is geen beding ten behoeve van een derde, maar een ‘beding ten behoeve van zichzelf’. De begunstigde sluit zelf de schenkingsverzekering af en betaalt zelf de premies. In dit geval zal de fictiebepaling niet van toepassing zijn en is er dus ook geen erfbelasting verschuldigd op het door de verzekering uitgekeerde kapitaal. 

Webinar: Focus op nalatenschap

Op 16 mei geeft Niels De Wit een webinar over nalatenschap. Zit je zelf met vragen hierover? Stel ze dan gerust op het forum of bij de reacties op het artikel. Niels zal ze dan tijdens het webinar beantwoorden.

Artikels in deze reek over erven en schenken zijn:

• Nalatenschapsplanning – Ook voor jou? 
• Erven en schenken: 1. Erfbelasting
• Erven en schenken: 2. Tarieven van erfbelasting
• Erven en schenken: 3. Vrijstellingen en verminderingen in de erfbelasting
• Erven en schenken: 4. De schenking
• Erven en schenken: 5. Waarom (niet) schenken?
• Erven en schenken: 6. Schenking van roerend vermogen