Erven en schenken: 3. Vrijstellingen en verminderingen in de erfbelasting

Enkele weken geleden heb ik geschreven over de tarieven van de erfbelasting. Deze zijn – zacht uitgedrukt – aan de hoge kant. Gelukkig voorziet de wetgever in bepaalde situaties ook vrijstellingen en verminderingen. In dit artikel bespreek ik er enkele.

Gunstregimes tussen partners

Partnerabattement

Partners betalen geen erfbelasting op de eerste 50.000 euro aan roerende goederen die ze van elkaar erven. Feitelijk samenwonenden moeten minstens één jaar ononderbroken feitelijk samengewoond hebben om voor deze vrijstelling in aanmerking te komen. 

Aangezien het hier om een ‘voetvrijstelling’ gaat, wordt het standaardtarief van 3% op de eerste schijf roerende goederen van 50.000 euro als het ware vervangen door 0%. Het voordeel van deze vrijstelling bedraagt dus maximaal 1.500 euro. 

Gezinswoning

Een voor veel mensen heel belangrijke vrijstelling is deze op de gezinswoning. Partners betalen geen erfbelasting wanneer zij aan elkaar hun aandeel van de gezinswoning nalaten. Feitelijk samenwonenden komen voor deze vrijstelling in aanmerking zodra zij minstens drie jaar ononderbroken feitelijk samengewoond hebben. Let wel: deze vrijstelling geldt enkel voor partners. Wanneer de gezinswoning door de kinderen geërfd wordt, zullen zij wel gewoon erfbelasting betalen. 

De ‘gezinswoning’ is de hoofdverblijfplaats waar jij en jouw partner op het ogenblik van het overlijden samenleefden. Het kan altijd maar om één woning gaan. Als jullie meerdere onroerende goederen bezitten, zal de vrijstelling enkel van toepassing zijn op de gezinswoning; op de andere onroerende goederen zal wel erfbelasting verschuldigd zijn. 

Buitenlandse erfbelasting

Als een overledene alleen roerende of onroerende goederen in België nalaat, dan zal hierop uiteraard alleen in België erfbelasting betaald moeten worden. Het wordt echter complexer wanneer een Belgische rijksinwoner ook bezittingen heeft in het buitenland. Het is namelijk niet zo dat in dat geval het land waar de bezittingen zich bevinden exclusief bevoegd is om de erfbelasting te heffen en dat België in dat geval geen erfbelasting kan heffen. 

Bij het overlijden van een Belgische rijksinwoner, heft België erfbelasting op het wereldwijd vermogen van de overledene, met andere woorden op al de bezitting van de overledene, waar ze zich ook bevinden en ongeacht of deze al eens belast werden in het land waar ze gelegen zijn. 

Of er ook erfbelasting betaald zal moeten worden in het buitenland, verschilt van land tot land. Elk land heeft het recht om vrij de criteria te bepalen op basis waarvan het erfbelasting heft. 

In principe spreken landen in dergelijke grensoverschrijdende situaties af wie wat mag belasten via een dubbelbelastingverdrag. Zo kan dubbele belasting vermeden worden. Het probleem is dat België nauwelijks dubbelbelastingverdragen heeft gesloten voor erfbelasting, waardoor je dus vaak dubbele erfbelasting zal betalen. België heeft inzake successierechten slechts twee dubbelbelastingverdragen afgesloten, namelijk met Frankrijk en Zweden.

Gelukkig voorziet de wetgever hier wel in een belastingvermindering. Als je roerende of onroerende goederen erft in het buitenland en je moet in het buitenland erfbelasting betalen, dan wordt de erfbelasting die in het Vlaams Gewest geheven wordt, verminderd met de reeds geheven belasting in het buitenland. Zo wordt dubbele belasting toch ook zonder een dubbelbelastingverdrag vermeden.

Opeenvolgend overlijden binnen het jaar 

Wanneer een erfgenaam binnen het jaar nadat hij of zij zelf heeft geërfd zelf komt te overlijden, dan worden de goederen die hij of zij geërfd heeft, in principe opnieuw aan de erfbelasting onderworpen. De wetgever heeft geprobeerd om deze fiscaal zeer pijnlijke situatie te verzachten door de verschuldigde erfbelasting op de goederen waarop bij het eerste overlijden al eens erfbelasting betaald werd met de helft te verminderen. 

Vriendenerfenis

Je kan via testament een bedrag tot 15.000 euro nalaten aan verre familieleden of vrienden tegen een tarief van 3% in plaats van het standaardtarief erfbelasting van 25%. Zo kan je maar liefst 3.300 euro erfbelasting besparen. 

Dit bedrag van 15.000 euro geldt voor alle aangeduide erfgenamen samen: het is dus niet mogelijk om aan meerdere personen 15.000 euro na te laten onder dit gunstregime. De overledene moet in zijn of haar testament aanduiden welke erfgenamen van dit voordeel kunnen genieten. 

Overige vrijstellingen en verminderingen

Er zijn ook nog enkele kleinere vrijstellingen en verminderingen voor kinderen, personen met een handicap en weeskinderen 

Kinderen jonger dan 21 jaar en weeskinderen

Kinderen jonger dan 21 jaar hebben recht op een vermindering van de erfbelasting. Deze vermindering bedraagt 75 euro per vol jaar dat nog moet verlopen tot de leeftijd van 21 jaar en is van toepassing op biologische kinderen, ten volle geadopteerde kinderen en stiefkinderen. Andere kinderen (zorgkinderen, gewoon geadopteerde kinderen en kleinkinderen en verdere afstammelingen) komen niet in aanmerking. 

Ook de langstlevende partner heeft recht op een vermindering gelijk aan de helft van de verminderingen die de gemeenschappelijke kinderen jonger dan 21 jaar samen genieten. 

Voor kinderen die voor hun 21ste hun beide ouders verliezen voorziet de wetgever een vrijstelling van erfbelasting. Ze betalen geen erfbelasting op de gezinswoning en hebben recht op een vrijstelling op de eerste schijf van 75.000 euro aan roerende goederen. 

Personen met een handicap 

Personen met een handicap genieten van een voetvrijstelling van de erfbelasting op een deel van de waarde van hun aandeel in de nalatenschap. Om in aanmerking te komen voor deze vrijstelling, moet de erfgenaam met een handicap voldoen aan één van volgende criteria:

• een invaliditeit van minstens 66%;
• een vermindering van verdienvermogen tot 1/3 of minder; 
• een vermindering van zelfredzaamheid van minimaal negen punten. 

De invaliditeit moet bovendien het gevolg zijn van feiten die voorgekomen en vastgesteld zijn voor de leeftijd van 65 jaar. 

De omvang van de vrijstelling hangt af van de relatie van de persoon met een beperking tot de overledene: 

• voor een afstammeling in rechte lijn of een partner: 3.000 euro x leeftijdscoëfficiënt;
• voor andere erfgenamen: 1.000 euro x leeftijdscoëfficiënt. 

De leeftijdscoëfficiënt bedraagt: 

18	Bij een leeftijd van 20 jaar of minder
17	Bij een leeftijd boven de 20 en tot 30 jaar
16	Bij een leeftijd boven de 30 en tot 40 jaar
14	Bij een leeftijd boven de 40 en tot 50 jaar
13	Bij een leeftijd boven de 50 en tot 55 jaar
11	Bij een leeftijd boven de 55 en tot 60 jaar
9,5	Bij een leeftijd boven de 60 en tot 65 jaar
8	Bij een leeftijd boven de 65 en tot 70 jaar
6	Bij een leeftijd boven de 70 en tot 75 jaar
4	Bij een leeftijd boven de 75 en tot 80 jaar
2	Bij een leeftijd boven de 80 jaar

Conclusie

Dit is maar een greep uit het aanbod van de vrijstellingen en verminderingen in de erfbelasting. Er zijn ook nog andere interessante vrijstellingen in de erfbelasting zoals het verlaagd tarief in de erfbelasting voor overdrachten van familiale ondernemingen en vennootschappen of de mogelijkheid om aan elk van uw kleinkinderen 12.500 euro vrij van erfbelasting na te laten. Deze zal ik in latere artikels nog uitgebreid bespreken. 

Mijn eerstvolgende artikelen zullen gaan over een eerste methode om aan nalatenschapsplanning te doen, namelijk over de schenking. 

Heb je vragen over nalatenschap? Stel ze dan hier in het forum. Op 16 mei zal ik deze vragen beantwoorden in het webinar “Focus op nalatenschap”.

Artikels in deze reek over erven en schenken zijn:

• Nalatenschapsplanning – Ook voor jou? 
• Erven en schenken: 1. Erfbelasting
• Erven en schenken: 2. Tarieven van erfbelasting
• Erven en schenken: 3. Vrijstellingen en verminderingen in de erfbelasting
• Erven en schenken: 4. De schenking
• Erven en schenken: 5. Waarom (niet) schenken?
• Erven en schenken: 6. Schenking van roerend vermogen