Beleg niet in overheidsobligaties via ETF!

Obligatiefondsen (waaronder ETF) worden vaak aangeboden als alternatief voor individuele obligaties; zoals aandelenfondsen in plaats van individuele aandelen. Nochtans is beleggen in een obligatiefonds niet hetzelfde als beleggen in een obligatie. Een obligatie heeft een vervaldag, en kan je bij aankoop perfect je rendement tot die vervaldag kennen (als de debiteur niet in gebreke blijft). Fondsen hebben geen vervaldag, en dus ook bij obligatiefondsen is er onzekerheid over je rendement bij uitstap. Maar fondsen bieden wel het belangrijk voordeel van de diversificatie en zijn voor vele beleggingscategorieën een erg nuttig instrument, zeker als de beheerskosten laag zijn zoals bij ETF’s. Maar gaat dit wel op voor kwalitatieve overheidsobligaties? 

We bekijken voor de staatsobligaties van de eurolanden eens de grootste tracker, iShares Core € Govt Bond. Deze ETF volgt de Bloomberg Euro Treasury Bond Index. 

Hoe ziet de verdeling eruit? Welnu, eind oktober 2025: Frankrijk 23,9%, Italië 22,2%, Duitsland 18,7%, Spanje 14,1%. Voor de spreiding van het debiteurenrisico moet je een dergelijke ETF al niet nemen, die bekom je heel makkelijk zelf met individuele staatsobligaties die overigens heel toegankelijk zijn bij de meeste brokers en met vergelijkbare makelaarslonen als voor ETF.

Er is in dit soort ETF dus een bias naar landen met een hoge overheidsschuld. Een ander gevolg is de lange looptijd van de portefeuille, omdat overheden veel langlopende obligaties uitgeven. Eind oktober 2025 bedroeg de gemiddelde looptijd van de portefeuille van de vermelde iShares ETF 8,76 jaar. Dit impliceert een hoge rentegevoeligheid van deze zogenaamd “veilige” ETF. Ter illustratie van dit risico: in 2022 daalde deze ETF (en de index) met 18,5% door de rentestijging! Bij individuele obligaties zouden de koersen natuurlijk ook zijn gedaald, afhankelijk van de looptijd en de coupon, maar zonder verkoop blijft je initieel rendement tot vervaldag overeind. 

Moet je dan kiezen voor een actief beheerd fonds in deze beleggingscategorie? No way, de veel hogere beheerskost neemt een te grote hap uit het lopend rendement. En een particulier belegt niet in obligatiefondsen om te speculeren op rentedalingen die een beheerder meent te kunnen voorspellen. Actieve obligatiefondsen hebben trouwens ook het drama van 2022 niet kunnen vermijden. Het fonds DPAM Bonds Eur Government bv. verloor ook bijna 18% in 2022. 

Wat is de balans op fiscaal vlak tussen onrechtstreeks en rechtstreeks voor overheidsobligaties? 

Roerende voorheffing (RV) en Reynderstaks

Bij een obligatie-ETF, zowel distributie als kapitalisatie, ben je altijd 30% van het rendement kwijt. Bij een individuele obligatie kan dat veel minder zijn als een deel van het rendement voortvloeit uit meerwaarde op vervaldag. En de meerwaarde op vervaldag zou niet onder de nieuwe meerwaardetaks vallen. En bij verkoop vóór vervaldag is het tarief van de nieuwe meerwaardetaks, 10%, merkelijk lager dan dat van de Reynderstaks. 

Beurstaks

Bij een ETF heb je minimaal een beurstaks van 0,12% zowel bij aan- als verkoop. In de kap-versie van bovenvermelde ETF is die zelfs een erg hoge 1,32% bij aan- en verkoop. Obligaties uitgegeven door een lidstaat van de EER daarentegen zijn nu meestal vrijgesteld van de beurstaks zoals Belgische OLO’s. De obligatie moet in euro of lokale munt zijn uitgegeven. Op vervaldag is er overigens nooit beurstaks bij obligaties.

Quid ETF’s van staatsobligaties in vreemde munt zoals USD (bv. GOVT) en GBP (bv. GILS)? 

Deze ETF’s beleggen 100% in één debiteur via Treasuries of Gilts. Dus kan je ze ook beter rechtstreeks kopen. En er is nog een extra frats van de Reynderstaks die we willen meegeven bij fondsen in vreemde munt. Men berekent volgens de wet de meerwaarde in de munt van het fonds en belast daarop, los van de evolutie van je belegging in euro. Stel je koopt een ETF in USD die stijgt met 10%, maar de USD daalt 10% tegenover de euro dus je maakt geen winst. Toch word je belast op de 10% meerwaarde in USD. 

Quid geldmarkt-ETF’s? 

We hebben dezelfde weerstand als tegenover de ETF’s van overheidspapier. De iShares € Cash (YCSH) bv. heeft een lopend rendement dat dicht aanleunt bij de € short-term rate van de ECB. Deze rente is nu (6/11/20/25) 1,93%, dus je hebt netto 1,33% na Reynderstaks. Daarvan trek je nog 0,1% beheerskost af, tweemaal het makelaarsloon en tweemaal de beurstaks. Je kan o.i. dus veel beter rechtstreeks investeren in kortetermijn-instrumenten. De Bund DE0001141844 bv. levert nu 1,92% netto tot 9/10/2026 op exclusief makelaarsloon. En gereglementeerde spaarrekeningen zonder voorwaarden vind je nog aan 1,6% (spaargids.be). Daarop heb je een depositogarantie tot 100k, die niet van toepassing is op de deposito’s die een geldmarkt-ETF plaatst bij banken. 

Uitsmijter 

Wil je ideeën om rechtstreeks te beleggen in overheidsobligaties? Kijk dan naar onze lijst.