ECB verhoogt rente: brengt de volgende staatsbon nog meer op?

De Europese Centrale Bank (ECB) verhoogt de kortetermijnrente met 25 basispunten naar een recordhoogte van 4 procent. Volgens geldexpert Pascal Paepen is dat vooral goed nieuws voor de banken, maar niet voor de economie. Hij legt uit hoe we de renteverhoging in onze portemonnee gaan voelen én hoe je er slim mee omgaat: “Niet alle leningen worden duurder.”

Waarom verhoogt de ECB de rente?

De officiële reden? Om de inflatie te bekampen. Die bedroeg in ons land vorige maand 4,06 procent. Daarmee daalt de inflatie amper. In de hele eurozone bedraagt de inflatie 5,3 procent. Dat is hetzelfde niveau als een maand eerder en veel hoger dan een inflatie van 2 procent die centrale banken als ideaal beschouwen.

Er is nog een reden waarom centrale banken de rente verhogen. Omdat het kan. De economie doet het nog steeds goed en de werkgelegenheid is hoog. De ECB wil de de inflatie bestrijden op voorwaarde dat dit geen grote gevolgen heeft voor onze economie. Dat is althans de bedoeling.

Was deze renteverhoging verwacht?

Gewoonlijk is het vrij gemakkelijk om de beslissingen van de ECB te voorspellen. De centrale bank geeft namelijk voortdurend hints. Op die manier wil de instelling vermijden dat de financiële markten hard zullen reageren op de beslissing.

Maar vandaag was het anders. Amper de helft van de analisten en economen had deze renteverhoging verwacht. De andere helft ging ervan uit dat de ECB de eurorente ongewijzigd zou laten om nadien, bijvoorbeeld volgende maand, de rente nog eens op te trekken. Bij de ECB zelf was er ook geen eensgezindheid. Voorzitter Christine Lagarde liet weten dat sommige leden de rente liever ongewijzigd lieten.

Is dit de laatste renteverhoging?

Misschien wel. Maar dat kan niemand garanderen. Als de inflatie niet snel genoeg terugvalt en als de economie heel sterk blijft, dan staat niets de ECB in de weg om de rente nog eens te verhogen.

Ook de Amerikaanse centrale bank zal wellicht de rente verhogen. Momenteel staat de dollarrente (de kortetermijnrente in dollar, red.) trouwens al op 5,00 tot 5,25 procent. Het is niet ondenkbaar dat de kortetermijnrente op de euro, die nu 4 procent bedraagt, ook nog tot 5 procent zou stijgen. Maar bijna alle economen gaan ervan uit dat het niet zo’n vaart zal lopen.

Krijg ik voortaan wat meer rente op mijn spaarrekening?

In theorie heb je recht op een hogere spaarrente. In de praktijk wachten de banken daarmee en ‘vergeten’ ze al eens de rente aan te passen. Sommige online banken zullen weldra echter wel de rente verhogen op hun spaar- en termijnrekeningen. We hopen dat een aantal grootbanken dan zullen volgen.

Zal ik voortaan meer rente moeten betalen op een lening?

Ja. Al hangt het wel af van het soort lening. Het consumentenkrediet, in de vorm van een lening of verkoop op afbetaling, wordt duurder. In het rood staan op je rekening of lenen met een kredietkaart, de zogenaamde kredietopeningen, worden ook duurder. Reken op een verhoging van minstens 25 basispunten, ofwel 0,25 procent.

Ook hypotheekleningen worden duurder. Maar daar moet je wel een onderscheid maken tussen hypotheekleningen met variabele en vaste rente. Voor de leningen met vaste rente kijken we naar de lange-termijnrente. Die stijgt niet. Integendeel. Vanochtend bedroeg de tienjaarsrente die de Belgische overheid moet betalen nog 3,29 procent. Na de aankondiging van de renteverhoging door de ECB daalde die rente tot 3,20 procent. Een hogere kortetermijnrente die de inflatie wil aanpakken zou immers moeten leiden tot… een lagere inflatie en een lagere rente op lange termijn. Voor een hypotheeklening met variabele rente geldt als referentie de rente op korte termijn. Die stijgt, dus mag je ook aannemen dat lenen aan variabele rente duurder wordt.

Zal de inflatie nu dalen?

Wanneer de ECB de kortetermijnrente in euro optrekt, dan wil ze daarmee de economie laten afkoelen. Het wordt immers duurder om geld te lenen, dus zullen in principe minder bedrijven en gezinnen geld lenen. Door de hogere rente worden ze gestimuleerd om meer te sparen.

Consumeren we minder, dan zouden de prijzen in principe minder hard mogen stijgen. Sommige bedrijven zullen zelfs hun prijzen verlagen om van hun voorraden af te geraken. Dat moet de inflatie drukken. Maar de centrale bank kan natuurlijk geen olie of gas produceren. Stijgen de energieprijzen, wat momenteel het geval is, dan kan de inflatie weer wat hoger.

Heeft deze rentestijging een gevolg voor mijn salaris?

In ons land zijn de lonen geïndexeerd. Het Federaal Planbureau verwacht dat de spilindex deze maand al zal worden overschreden. Daardoor stijgen in eerste instantie de bedragen voor sociale uitkeringen en de weddes van ambtenaren met 2 procent. Andere salarissen volgen.

Als de renteverhoging tot een lagere inflatie zou leiden, dan zal de spilindex voortaan minder snel overschreden worden. We krijgen dan weliswaar minder snel een loonsverhoging, maar dat is niet erg omdat het loon dat we wel krijgen minder snel in waarde daalt.

Doet deze renteverhoging de economie pijn?

Ja. Een nieuwe renteverhoging zal sommige bedrijven de das omdoen. Maar die bedrijven stonden er al niet goed voor. Als we minder lenen en meer sparen, is dat in eerste instantie niet goed voor de economie. Maar sparen is sowieso altijd uitgestelde consumptie. Het geld dat nu niet wordt uitgegeven, zal later worden opgebruikt. Vroeg of laat komt het dus toch in de economie terecht.

De Europese Centrale Bank wil de economie ook speldenprikken toebrengen, maar ze zal het niet al te bont maken. De mensen die voor de ECB werken zijn geen onmensen: ze zullen ook de economie en werkgelegenheid in het oog houden, al is dat hun officiële opdracht niet.

Wordt de recessie te erg, dan zal de ECB weer overgaan tot… rentedalingen. Dat is nu eenmaal het voordeel van een rente van 4 procent. Die kan en zal leiden tot rentedalingen.

Wanneer zal de rente weer dalen?

Ook dat is niet voorspelbaar. Het hangt af van de evolutie van de inflatie en de economie. Misschien krijgen we over een klein jaar al een eerste rentedaling? Maar het kan ook sneller, als en wanneer men bij de ECB vindt dat zo’n rentedaling nodig is.

Is dit goed voor de banken?

Ja. In principe wel. De banken hebben nog steeds een grote voorraad spaargeld en daarop krijgen ze binnenkort een hogere rente van de ECB. Als ze vervolgens de rente op hun spaar-en termijnrekeningen niet te snel en drastisch doen stijgen, dan stijgt hun zogenaamde ‘rentemarge’. Dat is het verschil tussen wat een bank krijgt (de rente op leningen die ze heeft gegeven of de rente die ze krijgt van de ECB) en wat een bank als rente betaalt aan spaarders.

Komt er een staatsbon met hogere rente?

In principe: ja. Eind november wordt er weer een nieuwe staatsbon aangekondigd. Als dat weer een staatsbon op één jaar is, zoals minister Van Peteghem al min of meer heeft beloofd, dan is de kans groot dat die een hogere rente zal hebben dan de vorige. Zeker is het natuurlijk niet.

De opbrengst van de vorige staatsbon was immers onverwacht heel hoog. Vandaar dat ik vermoed dat we de keuze krijgen uit twee of drie staatsbonnen met diverse looptijden. Misschien is het dan wat interessanter om je geld voor wat langere tijd vast te zetten en dus niet zomaar te gaan voor de eenjarige staatsbon. Wanneer die komt te vervallen, in december 2024, is de kans immers al groot dat je zal moeten herbeleggen aan lagere rente. Dat vermijd je door je geld voor langere termijn vast te zetten.