Beursjaar 2024: beleggers rekenen op zachte landing. Maar let op: tien putten in tarmac

Heel wat beleggers verwachten dat de centrale banken de inflatie in 2024 helemaal in de tang nemen zonder de economische groei de nek om te wringen. Maar opgelet: de landingsbaan waar de beurzen op hopen, ligt vol hindernissen.

Hoe futiel zijn prognoses voor een nieuw beursjaar als voorspellingen van midden november tegen eind december al achterhaald zijn? Bofa Securities, de beurs­afdeling van Bank of America, voorspelde een maand geleden dat de Amerikaanse tienjaarsrente ‘tegen eind 2024 zal dalen tot 4,25%’. Maar op 25 december was de tienjaarsrente al gezakt tot 3,9%.

Tegelijkertijd met de recente, snelle daling van de langetermijnrentes, bewogen de aandelenkoersen omhoog. Dat is positief, maar er is ook een keerzijde, want de beleggers anticiperen met die forse opwaartse bewegingen op het gunstigste scenario: een zachte landing in 2024. Versta: de centrale banken zullen de inflatie onder controle krijgen zonder een economische schok te veroorzaken.

De beeldspraak van een zachte landing kijkt meteen ook vooruit: een vliegtuig dat veilig is geland, gaat daarna weer snel de lucht in en neemt de economie en de beursvloer mee naar hogere regionen.

Is dat te mooi om waar te zijn? De inflatie is effectief al sterk gezakt en de Amerikaanse Federal Reserve zal de beleidsrente in 2024 voldoende fors (kunnen) verlagen. Misschien zelfs al een eerste keer aan het einde van het eerste kwartaal.

Toch kan het zelfs na een zachte touchdown nog mislopen. Want op de landingsbaan van 2024 liggen een pak obstakels die het vliegtuig van de beleggers alsnog uit koers kunnen brengen of zelfs doen crashen.

1. No landing

Het is zelfs ­mogelijk dat een landing ­helemaal uitblijft, als de inflatie te hoog in de lucht blijft hangen. Bijvoorbeeld omdat de kerninflatie hardnekkig hoog blijft. Of de inflatie trekt onverwacht toch weer aan, zodat we in het Tafelbergscenario terechtkomen, met een rente die lange tijd hoog blijft – zoals het langgerekte plateau van de Zuid-Afrikaanse berg. Aan het eind is alsnog een zachte landing mogelijk, maar dat geldt ook voor de nachtmerrie van de beleggers: een harde landing, met een zware economische recessie.

2. Tekort aan werknemers stuwt inflatie

Door de vergrijzing van de bevolking in de rijke landen vinden bedrijven vaak onvoldoende medewerkers. Dat kan wegen op de groei, maar ook een forse stijging van de lonen veroorzaken. Dat is goed voor de koopkracht, maar een inflatie van de lonen is wel een van de moeilijkste te bestrijden bronnen van inflatie. Die kan zelfs een spiraal van inflatie veroorzaken. De rente moet dan opgetrokken worden, met impact op de groei, maar ook op de betaalbaarheid van de overheidsschulden.

3. Rentesneeuwbal voor overheidsschulden

Niet alleen de Belgische staat leeft ‘op de poef’. Sinds de coronapandemie zijn bijna overal de remmen los en hebben de overheden massaal geld in de economie gepompt. Ze hebben dat herhaald tijdens de energiecrisis in 2022. Heel wat overheden kampen met hoge begrotingstekorten en de schuldgraad ligt in veel landen (te) hoog.

De Verenigde Staten zijn een van de grootste zondaars. Hun schuldgraad loopt op richting 130%. De absolute omvang van die schuldenberg is enorm. Tot vandaag worden Amerikaanse overheidsobligaties gezien als een van de veiligste ter wereld. De vraag is of dat niet achterhaald is. Het vertrouwen in Amerikaans staatspapier kan afnemen als de rente onverwacht of te snel zou stijgen. De omvang van de Amerikaanse schulden kan een rentesneeuwbal op gang brengen die de schulden almaar verder doet oplopen.

4. Centrale banken verkopen obligaties

Het is cruciaal dat er voldoende kopers zijn voor overheidsobligaties, want de met schulden beladen landen moeten voortdurend nieuwe obligaties uitgeven om bestaande schulden op hun vervaldag te kunnen terugbetalen. Jarenlang hielpen de Europese Centrale bank (ECB) en de Amerikaanse Centrale Bank (Fed) door massaal obligaties op te kopen en zo de rente lager te duwen.

Maar de centrale banken hebben hun geweer van schouder veranderd. De Fed bouwt een massa aan ingekochte obligaties af door het geld van coupons en vervallende obligaties niet te herinvesteren. De ECB kondigde recentelijk nog aan medio 2024 hetzelfde te zullen doen. In een milde vorm kan dat de rente hoger duwen, maar het wordt crisis als er onvoldoende kopers blijken te zijn voor de overheidsobligaties.

5. Belangrijk verkiezingsjaar

De economie en de beurzen hebben zich decennialang weinig aangetrokken van de politiek. Maar dat was vóór populisten de macht konden grijpen. Zowel in België, Europa als de VS staan er belangrijke verkiezingen voor de deur. Sowieso gaat de meeste aandacht naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november. Met een match van Biden tegen Trump zijn weinigen er gerust in. Misschien komen de schrikbeelden niet uit. Zelfs toen Trump president was, gebeurden er geen onoverkomelijke rampen. Maar beleggers kunnen er zich wel een heel jaar zorgen om maken.

6. Handelsoorlog ontspoort

Met of zonder Trump: de handelsoorlog met China kan erger worden, wat dan weer de inflatie hoger kan duwen en de economisch groei vertragen. Als de VS (en/of) Europa hun markt sluiten voor elektrische wagens of andere belangrijke Chinese producten, zal ook Peking zijn (grote) markt meer afsluiten.

7. Oorlog in Oekraïne en Gaza

Behalve het immense menselijke leed hebben deze twee conflicten (nog) geen grote negatieve gevolgen gehad voor de globale wereldeconomie. Toch dreigt een ongezonde polarisatie tussen het Westen en de andere regio’s. Dat schepen duizenden kilometers moeten omvaren, omdat het in de Rode Zee niet veilig is, is een eerste verwittiging. Transport kan flink duurder worden en als het er echt om gaat spannen, kan de olieprijs hoger klimmen dan de westerse economieën kunnen dragen.

8. Japanners halen geld terug

Er is nog maar één land dat vasthoudt aan de nulrente: Japan. Nochtans doen de Japanse economie en beurs het behoorlijk goed. Er is zelfs weer inflatie in Japan, terwijl dat land decennialang kampte met deflatie. Ondertussen noteert de Japanse yen wel op een historisch laagtepunt.

Als ook Japan, als laatste, de monetaire teugels gaat aanhalen en de rente verhogen, kunnen de Japanners hun spaargeld allicht weer rendabeler in eigen land aan het werk zetten. Jarenlang investeerden ze hun geld in onder meer Amerikaanse en Europese overheidsobligaties. Dat was een heel rendabele strategie, omdat de buitenlandse munten voortdurend meer waard werden dan de Japanse munt. Nu geeft de Japanse yen weer tekenen van leven. Als dat doorgaat en Japanners na decennia plots hun geld terug naar huis halen, kan dat een crash veroorzaken op de westerse financiële markten.

9. Artificiële intelligentie

De aandelen uit de technologiesector hebben het in 2023 vaak goed gedaan. Beleggers gaan uit van een positieve invloed van de AI-technologie. Maar het is nog niet duidelijk of de voordelen van AI ook echt tot betere cijfers voor de sector zullen leiden. Voorts is het mogelijk dat nieuwe, kleinere spelers met betere AI-oplossingen komen, wat de winsten van de grote (en duur gewaardeerde) spelers kan bedreigen.

10. Klimaatopwarming

Er is een nieuwe industrie ontstaan, bijvoorbeeld inzake hernieuwbare energie, die bijdraagt om de klimaatdoelstellingen te behalen. Maar er moet een versnelling komen. De vraag is wie die massieve investeringen kan en zal betalen. De overheden zijn al zwaar bevraagd en zitten tot over hun oren in de schulden. Het is mogelijk dat naast de bedrijven ook de consument de eerstvolgende jaren meer zal moeten bijdragen aan de energietransitie. De kosten komen meestal voor de baten.