-
Onroerende goederen schenken – deel 2
Wie nadenkt over successieplanning of vermogensoverdracht, stuit onvermijdelijk op begrippen als vruchtgebruik, blote eigendom en volle eigendom. Hoewel deze termen voor velen wat abstract klinken, spelen ze een centrale rol in hoe je jouw vermogen op een fiscaal gunstige manier kan overdragen aan je kinderen of erfgenamen. Sorry spaarvarkens, ik ben zelf nog student en wil niet als leerkracht of docent optreden, maar om goed mee te zijn met deze materie, is het belangrijk de begrippen volle eigendom, naakte eigendom en vruchtgebruik te begrijpen.
Dus wat betekenen die begrippen eigenlijk?
In het Belgisch federaal recht bestaat de volle eigendom uit 2 onderdelen: enerzijds het vruchtgebruik, anderzijds de blote eigendom – ook wel naakte eigendom genoemd. Het vruchtgebruik geeft een persoon het recht om een goed te gebruiken en er de opbrengsten van te genieten. Denk bijvoorbeeld aan het recht om in een woning te wonen, of om die te verhuren en de huurinkomsten te innen. Je krijgt dus de appels, maar de boom is niet van jou.
De blote eigendom is het eigendomsrecht op zich, maar zonder het recht op gebruik. De blote eigenaar is dus juridisch eigenaar, maar moet wachten op het einde van het vruchtgebruik om zijn eigendom daadwerkelijk te gebruiken of er vrij over te beschikken. Hier is de boom dus eigenlijk van jou, maar de appels- daar moet je van afblijven. Die zijn voor iemand anders.
Deze opsplitsing van rechten biedt interessante mogelijkheden voor wie zijn vermogen gespreid en fiscaal voordelig wil overdragen. Onthoudt, vruhctgebruik is genieten van de appels, maar de boom is niet van jou. Blote of naakte eigendom, de boom is van jou, maar blijf van de appels!
Een woning schenken met voorbehoud van vruchtgebruik
Een klassiek voorbeeld van een gestructureerde vermogensoverdracht is de schenking van een woning aan de kinderen waarbij de ouders het vruchtgebruik behouden. In de praktijk betekent dit dat de kinderen al eigenaar worden van de woning, maar de ouders er levenslang mogen blijven wonen. Dit wordt vaak notarieel geregeld. Dit noemen we, een schenking van de blote eigendom met voorbehoud van vruchtgebruik.
Bij het overlijden van de ouder dooft het vruchtgebruik automatisch uit, waardoor de kinderen volle eigenaars worden zonder dat daar nog erfbelasting op verschuldigd is, tenminste als aan de voorwaarden is voldaan.
De cruciale voorwaarde is dat de schenking werd geregistreerd én minstens drie jaar vóór het overlijden heeft plaatsgevonden. Indien dat niet het geval is, wordt de woning beschouwd als nog steeds deel uitmakend van de nalatenschap. Er is dan weliswaar geen erfbelasting meer verschuldigd op de waarde van dat goed. Maar het zal wel weer opgenomen worden in de erfenis zodat eventuele andere onroerende goederen dan in een hogere tariefschijf belanden!
In Vlaanderen bedraagt de schenkbelasting bij zo’n constructie slechts 3% voor kinderen en 7% voor anderen. Dat is aanzienlijk voordeliger dan de erfbelasting, die bij grotere vermogens kan oplopen tot 27% of meer.
Let wel op, indien jij de blote eigendom gaat schenken, zal je belast worden op de volle waarde! Onthoudt dit goed. Voor meer info hieromtrend, verwijs ik graag naar het artikel van Stephanie: https://staging.spaarvarkens.be/10884-2
De gesplitste aankoop: een alternatieve strategie
Een andere vaak gebruikte techniek is de zogenaamde gesplitste aankoop. Daarbij kopen een ouder en een kind samen een woning, waarbij de ouder het vruchtgebruik verwerft en het kind de blote eigendom. Dit wordt meestal toegepast bij investeringsvastgoed of tweede verblijven.
Bijvoorbeeld: een ouder koopt voor 100.000 euro het vruchtgebruik van een appartement, terwijl het kind voor 200.000 euro de blote eigendom verwerft. De ouder mag het appartement bewonen of verhuren, en na zijn overlijden valt het vruchtgebruik automatisch weg. Het kind wordt dan volle eigenaar zonder nog erfbelasting te moeten betalen.
Maar hier loert een fiscale valkuil. De Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) kan deze aankoop aanmerken als een verkapte schenking, als blijkt dat het kind in werkelijkheid het vruchtgebruik niet heeft betaald, of het bedrag ervoor van de ouder heeft gekregen. In dat geval wordt de fictiebepaling van artikel 2.7.1.0.7 VCF toegepast, waardoor er alsnog erfbelasting verschuldigd is op de volle eigendom.
Om dat risico te vermijden, moet het kind kunnen aantonen dat het over eigen middelen beschikte, dat het effectief de afgesproken som betaald heeft, en dat de waardeverdeling tussen vruchtgebruik en blote eigendom marktconform is.
Hoe wordt het vruchtgebruik gewaardeerd?
De waarde van het vruchtgebruik wordt forfaitair berekend op basis van een jaarlijks rendement van 4% op de waarde van het goed, vermenigvuldigd met een coëfficiënt die afhangt van de leeftijd van de vruchtgebruiker op het moment van de schenking of het overlijden. Zo wordt bijvoorbeeld voor een 75-jarige meestal een coëfficiënt van 7 gebruikt. De waarde van het vruchtgebruik bedraagt dan 4% van de woningwaarde, vermenigvuldigd met 7. De rest is de waarde van de blote eigendom.
Deze berekening is belangrijk, niet alleen voor de aangifte van de schenking of nalatenschap, maar ook om aan te tonen dat een verdeling van rechten correct verlopen is. Lees hier zeker het artikel van Stephanie eens door.
Let op de fictiebepalingen
De Vlaamse erfbelastingwetgeving bevat een reeks zogenaamde fictiebepalingen, bedoeld om misbruik te vermijden. Eén van die bepalingen stelt dat schenkingen van roerende goederen binnen de drie jaar voor overlijden – en die niet geregistreerd zijn – alsnog aan erfbelasting onderworpen worden. Voor vastgoed geldt een gelijkaardige regel bij vruchtgebruikconstructies of gesplitste aankopen. Die bepalingen zijn strikt en worden in 2025 nog altijd toegepast zoals voorzien in de Vlaamse Codex Fiscaliteit, ondanks de federale verschuivingen onder regering De Wever I.
Kort gezegd: wie met vruchtgebruik en blote eigendom werkt om belastingen te vermijden, moet zich aan de vormvereisten houden. Alleen dan kan de fiscus niets inroepen.
De gezinswoning: een bijzondere vrijstelling
Wat veel mensen niet weten, is dat de gezinswoning in veel gevallen volledig vrijgesteld is van erfbelasting.
De vrijstelling geldt enkel voor partners, en de definitie van “partner” is wettelijk bepaald. Je valt onder de vrijstelling als je op het moment van overlijden voldoet aan één van de volgende drie categorieën:
Gehuwd
Ben je wettelijk gehuwd met de overledene, dan krijg je automatisch de vrijstelling op het deel van de gezinswoning dat je erft. Geen verdere voorwaarden.
Wettelijk samenwonend
Je bent wettelijk samenwonend als je samen een verklaring van wettelijke samenwoning hebt afgelegd bij de gemeente (zoals een soort mini-huwelijk). In dit geval geldt de vrijstelling onmiddellijk, zonder minimale duurtijd.
Feitelijk samenwonend (≠ wettelijk)
Feitelijk samenwoners hebben geen officiële verklaring afgelegd, maar wonen gewoon samen. In dit geval moet je minstens 3 jaar ononderbroken samenwonen én een gemeenschappelijke huishouding voeren om als “partner” te gelden in de zin van de erfbelastingwetgeving.
Bewijs gebeurt via het bevolkingsregister. De administratie controleert of jullie op het moment van overlijden minstens 3 jaar op hetzelfde adres stonden ingeschreven én of er sprake is van een gemeenschappelijke huishouding (wat in de praktijk vaak wordt aangenomen bij duurzame samenwoning).
Conclusie
De begrippen vruchtgebruik en blote eigendom zijn meer dan juridische termen: ze vormen de kern van een doordachte successieplanning. Door een woning tijdig en op de juiste manier te schenken met voorbehoud van vruchtgebruik, of via een gesplitste aankoop correct te structureren, kan men een aanzienlijke erfbelasting vermijden. Mits de constructie juridisch sluitend is en voldoende transparantie bestaat over de financiering, levert dit vaak een dubbel voordeel op: de schenker behoudt de controle over het goed, terwijl de begunstigde al een juridisch belang verwerft zonder fiscale kater bij overlijden.
Wie hiermee aan de slag wil, doet er goed aan om tijdig advies in te winnen bij een notaris of specialist in vermogensplanning. Want in het Belgische fiscale landschap anno 2025 geldt meer dan ooit: wat je vandaag goed regelt, vermijdt morgen onaangename verrassingen.
-
10 Replies
-
Dag Benjamin,
Mooi artikel, maar ik denk dat sedert dit jaar de schenker(s) nog 5 jaar moeten blijven leven om geen erfbelasting te moeten betalen.
-
@gilbert voor onroerende goederen is dit volgens mij nog steeds 3 jaar, voor onroerende goederen is het 5 jaar (voor schenkingen vanaf 1 januari 2025) https://www.vlaanderen.be/belastingen-en-begroting/vlaamse-belastingen/registratiebelasting/schenkbelasting/registratie-schenking
-
@Sabine. Bedankt voor de correctie. (Ik denk wel dat je bedoelt dat het voor roerende goederen nu inderdaad 5 jaar is?)
-
oeps, inderdaad de 2de moet roerende goederen zijn.
-
-
Nuttige info! Bedankt Benjamin!
-
Geen probleem Gert, hopelijk hebben de spaarvarkens er iets aan,
-
Ben ik wel zeker van!
-
-
top info, bedankt!
-
Duidelijk en goed geschreven, bedankt Benjamin
-
Mooi artikel ! Nog even een aanvulling. Een niet-geregistreerde roerende schenking kan nog (binnen een termijn van 3 of 5 jaar) aan erfbelasting onderworpen worden ; een onroerende schenking niet. Maar bij een onroerende schenking speelt wel het progressievoorbehoud gedurende 3 jaar. Het progressievoorbehoud betekent dat het geschonkene andere onroerende goederen in de nalatenschap omhoog duwt in de schijven van erfbelasting. En bij een volgende schenking van onroerend binnen de 3 jaar heb je dat opduweffect ook voor de schijven van de schenkbelasting.
Log in to reply.