Beleg niet in overheidsbedrijven

Bpost gaf vorige week alweer een winstwaarschuwing. Bijgevolg verloor het aandeel op een dag nog maar eens 7,5%. We hebben sinds de lancering van Spaarvarkens al herhaaldelijk gewaarschuwd voor bpost. U bent dus geen aandeelhouder? Toch wel. Want bpost mag dan al op de beurs staan, het blijft een overheidsbedrijf. En als de overheid aandeelhouder is, dan bent u dat onrechtstreeks ook.

Wie belegt in de staatsbon of in andere overheidsobligaties weet dat hij geen torenhoge rendementen moet verwachten. Maar in ruil voor die schrale vergoeding krijg je wel de zekerheid dat je je geld terugkrijgt. Vandaar dat we spreken over een ideale belegging voor de defensieve belegger. De koers van de obligatie kan weliswaar schommelen tussen de uitgiftedatum en de vervaldag van de obligatie. Maar een kredietwaardige overheid betaalt op de eindvervaldag wel netjes de obligatie terug.

Een aandeel van een staatsbedrijf is nog geen staatsbon

Diezelfde zekerheid is er helaas niet voor wie belegt in aandelen van overheidsbedrijven. Op de koerslijsten van de Brusselse beurs vind je onder andere Proximus, bpost en Nationale Bank. Dat zijn drie bedrijven waarvan de overheid als meerderheidsaandeelhouder het beleid bepaalt. Staatsbedrijven, dus. Maar in tegenstelling tot, bijvoorbeeld, de Nationale Loterij en de nmbs, staan Proximus, bpost en Nationale Bank wel op de beurs. Iedereen die dat zou willen, kan er dus zomaar aandelen van kopen. Vrijdag bedroeg de slotkoers van bpost 2,77 euro. Voor een aandeel van Proximus moest je 7,66 euro op tafel leggen en een aandeel van de Nationale Bank kostte 437 euro. Zijn dat interessante beleggingen? Neen.

Bpost in vrije val

Bpost heeft zijn aandeelhouders, de overheid inbegrepen, nog geen koerswinst opgeleverd. Het aandeel kwam in juni 2013 naar de beurs aan 14,5 euro. In februari 2018 werd weliswaar 28 euro betaald voor datzelfde aandeel. Maar vorige week, na de winstwaarschuwing, daalde de prijs tot 2,9 euro. Jammer voor wie de aandelen in portefeuille heeft, maar ook voor u. Want de federale overheid heeft maar liefst  102.075.649 aandelen van bpost. Er zijn zowat 11,5 miljoen Belgen. Dus iedere landgenoot, van jong tot oud, is onrechtstreeks belegd in 8,8 aandelen van onze posterijen. Het waardeverlies op de totale positie die onze overheid heeft, is door de enorme daling gigantisch.

Hallo, hallo?

Bij Proximus gaat het er al niet veel beter aan toe. De federale overheid houdt 180.887.569 aandelen aan in de telecomgroep die zijn aandeel zag dalen van 34 euro in de zomer van 2015 tot 7,66 euro nu. Telecommaatschappijen worden gedwongen om massaal te investeren in technologie. Denk aan fiber, voor betere connectie op het internet. Tegelijkertijd neemt de concurrentie toe. Proximus is al lang niet meer de RTT van vroeger, die als staatsbedrijf een monopolie had op telecom.

Nationale Bank

De meeste centrale banken zijn niet beursgenoteerd, maar België maakt een uitzondering. Ons land heeft 200.000 aandelen van de Nationale Bank. In 2003 waren die elk nog meer dan 4.000 euro waard. Vandaag schiet daar nog amper 437 euro van over. Het waardeverlies voor ons land en zijn burgers is bijgevolg gigantisch. Net als de Europese Centrale Bank kocht onze Nationale Bank massaal veel obligaties op het moment dat de rente erg laag, zelfs negatief was. Daarop boekte de centrale banken grote verliezen, waardoor hun winsten verdwenen als sneeuw voor de zon.  

Waarom presteren staatsbedrijven zo slecht?

Hoe komt het toch dat overheidsbedrijven zo slecht presteren op de beurs? Een eerste reden kan u al raden: winst is misschien niet het voornaamste motief voor een bedrijf dat in handen is van de overheid. Maar dan zou je je wel moeten afvragen waarom zo’n bedrijf op een beurs noteert. Neem nu bpost. Acht jaar voor de beursintroductie verkocht onze overheid een kwart van de aandelen van het postbedrijf aan het privé-investeringsfonds CVC Capital Partners. Daarnaast werd ook een kwart van de aandelen verkocht aan Danske Post. Die betaalden daarvoor elk amper 150 miljoen euro, maar maakten wel vele honderden miljoenen euro’s winst bij de verkoop. Zij verkochten ondertussen al lang al hun aandelen. Het verlies was voor de overheid en de kleine beleggers. Dat is niet correct.

Rusthuis voor gebuisde politici

Een tweede reden is veel minder flatterend. De raden van bestuur en vaak ook het management van overheidsbedrijven bestaan veel te vaak uit gebuisde politici. Dat zijn mensen die niet verkozen raakten, maar om de een of de andere reden door hun partij toch aan een mooie vergoeding worden geholpen. Hoe nobel en sociaal ook de bedoeling voor de betrokken politici en hun gezinnen, goed en correct is dat uiteraard niet. Zelden verdient zo iemand zijn functie vanwege diens competentie. Vaak begrijpt het bestuurslid niet eens de business van de onderneming. De juiste partijkaart volstaat. Het gevolg? Niet alleen de overheid en haar burgers betalen uiteindelijk een aanzienlijke factuur, maar ook de medewerkers van de betrokken overheidsbedrijven. Hun inkomen is immers niet verzekerd en het gebrek aan stabiliteit en competentie bij het management van een overheidsbedrijf levert zelden een aangename werkplek op.

Foute overheidsboekhouding

Een derde reden voor de slechte prestatie van overheidsbedrijven op de beurs is de eis van de overheid om vooral zo hoog mogelijke dividenden te kunnen ontvangen. Is er winst? Dan wordt die liefst zoveel mogelijk uitgekeerd. De dividenden die de overheid int, mogen immers mee opgenomen worden in de begroting. De koersdaling van de aandelen dient daarentegen niet opgenomen te worden als verlies voor de overheid. Met zo’n boekhouding wordt er vooral op korte termijn gekeken (dividendinkomen). Goede bedrijven doen daarentegen net het omgekeerde. Ze herinvesteren een groot deel van hun winsten zodat het bedrijf steeds sterker staat ten opzichte van zijn concurrenten. Dat is ook duurzaam. Wie vooral uit is op dividenden, houdt na verloop van tijd vaak een verzwakt bedrijf over.

Tip: beleg niet in overheidsbedrijven

Laat je dan ook niet verleiden om nu aandelen op te pikken van overheidsbedrijven die serieus in waarde zijn gedaald op de beurs. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat die aandelen plots wel goed zullen beginnen te presteren. Daar is een mentaliteitswijziging voor nodig. Maar vergelijk dat proces met een tanker die moeilijk kan keren. Een mooie uitzondering is Elia. De beheerder van het Belgische hoogspanningsnet kwam in juni 2005 naar de beurs aan 26,50 euro per aandeel. In augustus 2022 betaalde men al ruim 156 euro voor hetzelfde aandeel. Nadien volgde een daling, maar vandaag kost een aandeel toch nog altijd 89,95 euro. Elia heeft die winst onder andere te danken aan lucratieve investeringen in Duitsland. Maar dat is dus een uitzondering. In de praktijk doe je er goed aan niet te investeren in bedrijven waar de overheid het voor het zeggen heeft.