Niets doen is moeilijk terwijl dat net opbrengt

Over hoe te beleggen in de beste bedrijven had Luc Kroeze al een boek geschreven. Maar hij vergat daarin te waarschuwen voor denkfouten die we allemaal maken. Daar komt hij nu op terug met Het beleggersbrein.

Denkfouten maken we omdat we bochten afsnijden. Dat moet zelfs, want elke dag nemen we honderden beslissingen en we zouden snel uitgeput zijn als we elke beslissing nauwgezet en uitvoerig zouden overdenken. Die denkfouten helpen dus om vlot vooruit te komen in het dagelijks leven. Maar als je die onbewuste denkfouten maakt bij het nemen van beslissingen zoals beleggen, kunnen ze je veel geld of rendement kosten.

In zijn eerste boek De kaviaarformule (2022) beschreef de privébelegger Luc Kroeze hoe je op de beurs de beste bedrijven herkent en hoe je kunt nagaan of je er niet te veel voor betaalt. Over de derde pijler van beleggen – de tijd zijn werk laten doen en niet snel ingrijpen – had hij het maar kort. Want wat is er nu gemakkelijker dan nietsdoen. Een fout idee, stelde hij snel vast. Zijn boek was nog niet uit of de beurzen gingen in het rood. De flinke renteklim deed vooral zijn geliefde kwaliteitsaandelen, vaak groeiers, hard onderuitgaan. Was hij in de val gelopen van een mode of een hype? Hij behield zijn cool door het besef dat de echte waarde van de bedrijven uit zijn portefeuille niet fundamenteel waren aangetast. Het was vooral de hogere rente die de waardering van groeiaandelen lager zette.

Zeventien denkfouten

Maar als de koersen dalen, beginnen beleggers te twijfelen. Als de koersen het goed doen, is iedereen een buy and hold-belegger. Hoe langer je wacht, hoe meer centen. Maar wanneer de koersen zakken, gaat die filosofie van ‘niets doen’ vaak overboord. Kroeze had wel geschreven dat een terugval normaal is en niet te vermijden valt. Maar hij had spijt dat hij aan het ‘niets doen’ minder aandacht had gegeven dan aan de twee andere pijlers. Dus kwam er een tweede boek.

Een raadseltje

Om denkfouten te vermijden moet je niet snel, maar traag denken. Doe de test aan de hand van het volgende vraagstuk:

Een bal en een racket kosten samen 1,10 euro. De racket kost 1 euro meer dan de bal. Wat kost de bal?

(Antwoord: zie onderaan dit artikel)

Dat het lastig is om niets te doen, komt door een denkfout, zegt hij. Mensen denken dat ze door actie te ondernemen de situatie verbeteren. Vaak is dat fout. Dit heet action bias of actiedrang: de irrationele neiging tot activiteit. Kroeze beschrijft in Het beleggersbrein zeventien belangrijke denkfouten en hoe je ze kan vermijden.

Bij de zeventien denkfouten beschrijft u de illusie van een informatievoordeel. Moeten we minder tijd besteden aan onderzoek?

Kroeze: ‘Nee, ik denk dat je je op de juiste informatie moet richten. Dat is het moeilijke. Want wat is belangrijk en wat niet? Dagelijks wordt er een eindeloze stroom informatie op je afgevuurd. Jorge Luis Borges illustreerde in zijn kortverhaal Del rigor en la ciencia waartoe te veel informatie kan leiden. Borges had het over een fictief land, waarin de bewoners gespecialiseerd waren in cartografie. Ze waren zo bedreven en gingen zo obsessief te werk dat ze uiteindelijk een kaart ontwierpen met een schaal van een op een. Met andere woorden, een kaart zo groot als het land zelf. Indrukwekkend, maar zo’n kaart is natuurlijk nutteloos. Als belegger moet je weten welke informatie er voor jou toe doet. Een groeibelegger richt zich op andere informatie dan een waardebelegger.’

Soms lijken de denkfouten tegenstrijdig. Je waarschuwt tegen overdreven risico nemen als je hoge winsten hebt. Maar ook tegen te weinig risico nemen. De meeste Vlamingen durven weinig risico te nemen.

‘Te weinig risico nemen is in Vlaanderen waarschijnlijk een groter probleem dan te veel risico nemen. Begrijp me niet verkeerd, voorzichtig zijn is een goede zaak, cruciaal zelfs, maar je kunt ook zo voorzichtig worden dat je mooie zaken misloopt. Dan kunnen we spreken van een denkfout. Dat is wat gebeurt als mensen decennialang geld stallen op een spaarrekening. Ze worden té voorzichtig. Historisch gezien zijn aandelen op de lange termijn altijd de beste keuze gebleken. Met grote voorsprong zelfs. Beleggers die al eens fors verloren hebben, zijn geneigd minder risico te nemen, zelfs bij gelijkblijvende kansen. Dat is niet onbegrijpelijk, maar wel irrationeel.’

Als mensen drie denkfouten moeten onthouden, welke zijn dat?

‘Het bevestigingsvooroordeel wordt de moeder der denkfouten genoemd. Het betekent dat je informatie op zo’n manier interpreteert dat het je bestaande overtuigingen bevestigt. En je negeert informatie die je overtuigingen weerlegt. Dat is een gevaarlijke manier van denken wanneer je aandelen analyseert.’

‘Ook het verankeringseffect is een veelvoorkomende denkfout. Het houdt in dat we ons vastklampen aan het eerste getal of stukje informatie dat we tegenkomen, relevant of niet. Op de beurs kan die denkfout zich op talloze manieren manifesteren. De aankoopprijs is vaak een hardnekkig anker. Zeker als zaken fundamenteel veranderen, is de aankoopprijs niet meer relevant, en nog minder bij de verdere besluitvorming. Maar dat lijkt voor beleggers een moeilijke opdracht.’

‘Dan is er ook home bias, waarbij je je uitsluitend richt op bedrijven van eigen bodem. Veel Belgen houden hun beleggingen graag onder de kerktoren, dicht bij huis. Bekend maakt bemind. Maar om een gezonde gediversifieerde portefeuille samen te stellen, moet je nu en dan over de landsgrenzen kijken.’

Wat is uw hardnekkigste denkfout?

‘Ik was vroeger een heel actief baasje op de beurs. Ik deed meer transacties dan goed voor me was en had dus last van actiedrang. Nu ben ik meer bezig met beleggen door onderzoek, maar het aantal aandelentransacties per jaar kan ik meestal op een hand tellen. Dat bevalt me prima en het kwam mijn resultaten de voorbije jaren ten goede.’

‘Ik heb wel nog geregeld last van de ­verliesaversie-bias. Ik word te voorzichtig en laat soms goede risicogewogen kansen liggen. Dat is een lastige denkfout om te tackelen, maar ik ben me er meer van bewust. Zo kan ik corrigeren als ik mezelf aan het bedotten ben.’

Verliezen doet meer pijn dan winnen deugd doet. Beleggen doet dus altijd pijn, want er zullen altijd beleggingen zijn waarop je verlies lijdt.

‘Inderdaad. Ik las daarover ooit een ludiek inzicht. Als je elke dag de aandelenkoersen raadpleegt, heb je 41 procent kans om tegen verliezen aan te kijken. Hoe kun je dat vervelende gevoel vermijden dat daarmee gepaard gaat? Door niet dagelijks in te loggen op je broker-app, natuurlijk! Als je dat maar een keer om de twaalf jaar doet, is de kans dat je tegen verlies aankijkt nul. Toch als het verleden zich herhaalt en je voldoende gespreid belegd hebt. Als actieve belegger lukt het natuurlijk niet om eens in de twaalf jaar naar je beleggingen te kijken. Maar als passieve belegger die belegt voor zijn of haar pensioen, waarom niet?Luc Kroeze, Het beleggersbrein, Lannoo, 25,99 euro

Een raadseltje

ANTWOORD: Je intuïtieve denken leidt je naar 10 cent. Maar dat klopt niet, want dan zouden bal en racket samen 1,20 euro kosten. Het juiste antwoord is 5 cent. 

Zulke vragen zijn natuurlijk ontwikkeld om je op het verkeerde been te zetten. Maar zodra je iets langer nadenkt en een beroep doet op het logische deel van je brein, liggen de antwoorden voor de hand.